แรงจูงใจในการศึกษาวรรณกรรม

1. ความรักและความสนใจวรรณกรรม
2. ความนิยมของสังคม
3. การคัดค้านกระแสนิยม ในบางกรณี แรงจูงใจในการศึกษาวรรณกรรมก็เกิดจากการเคลื่อนไหวเพื่อคัดค้านการแสนิยมบางอย่าง ในรัชกาลที่ 6 มีความนิยมเอาอย่างตะวันตกอย่างมากจนเกินพอดี ทำให้เกิดผลกระทบต่อภาษาและวรรณกรรมไทย เพราะผู้แต่ง “ยังไม่ใคร่จะเอาใจใส่ในทางภาษา ฤาพยายามแต่งเรื่องอันประกอบด้วยคุณวิชาสารประโยชน์ มักแต่งเอาอย่างผู้อื่นตามๆ กันไป… มักแปลแต่หนังสือเป็นเรื่องอย่างเลวในภาษานั้นๆ แลมักชอบหันเหียนเปลี่ยนวิธีเรียบเรียงภาษาไทยไปตามประโยคภาษาต่างประเทศด้วยความโง่เขลา”* นอกจากนั้นการขยายตัวทางด้านการศึกษาก็ทำให้มีผู้สนใจความคิดทางสังคมและการเมือง จนมีการเขียนบทความแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสังคมและเขียนโต้ความคิดกันรุนแรงด้วย พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง “วรรณคดีสโมสร” ขึ้นใน พ.ศ. 2457 เพื่อส่งเสริม “หนังสือที่แต่งดี” คือใช้ภาษาไทยตามแบบอย่างที่ใช้กันมาแต่โบราณ และ “หนังสือดี” คือหนังสือที่อ่านได้โดยไม่เสียประโยชน์หรือชักจูงความคิดของผู้อ่านไปในทางไม่เป็นแก่นสาร หรือชวนให้คิดวุ่นวายไปในทางการเมือง “อันเป็นเครื่องรำคาญแก่รัฐบาล”**

สมาคมวรรณคดีซึ่งตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2474 ก็มีวัตุประสงค์ทำนองเดียวกับวรรณคดีสโมสร สมาคมฯ มีหน้าที่วินิจฉัยปัญหาวรรณคดีและพิมพ์หนังสือเผยแพร่คำวินิจฉัยนั้น ส่วนหนึ่งของการวินิจฉัยก็คือการลงมติว่าวรรณคดีเรื่องใดควรยกย่องให้เป็นแบบฉบับในประเภทต่างๆ โดยมีแนวทางการพิจารณาว่าต้องแต่งถูกต้องตามข้อบังคับอย่างเคร่งครัด ใช้คำดี ความดี และสัมผัสดี แนวทางนี้เป็นแบบแผนที่นิยมกันในระยะนั้นในหมู่นักวิชาการวรรณคดีที่ประเมินค่าวรรณคดีโบราณของไทย ดังจะเป็นได้จากบทวิจารณ์ต่างๆ ในหนังสือวิทยาจารย์ เป็นต้น***

ในช่วง พ.ศ. 2493-2500 นิยาประเภทพาฝันและโลดโผนผจญภัยเป็นที่นิยมกันมาก ทำให้มีการรวมกลุ่มนักประพันธ์ไทยเป็น “ชมรมนักประพันธ์” เพื่อยับยั้งการเติบโตของวรรณกรรมประเภทนี้ มีการจัดสนทนาแบบ “สภากาแฟ” เพื่อชักจูงให้นักเขียนทบทวนบทบาทและหน้าที่ของตนเองและใช้วิชาชีพเพื่อประโยชน์ของผู้อ่านและมีการเสนอทรรศนะเรื่องศิลปะเพื่อชีวิต ซึ่งทำให้เกิดความเคลื่อนไหวที่มีบทบาทในการกำหนดทิศทางของวรรณกรรมในยุคนั้นค่อนข้างมาก****

4. การเพิ่งพูนความรู้ทางวิชาการ

*พระยาอนุมานราชธน “พระราชกฤษฎีกาวรรณคดีสโมสร” การศึกษาวรรณคดีแง่วรรณศิลป์ หน้า 1
**พระราชกฤษฎีกาวรรณคดีสโมสร
***รื่นฤทัย สัจจพันธ์ุ เรื่องเดิม หน้า 89
****เรื่องเดียวกัน หน้า 97

ที่มา
เอกสารการสอนชุดวิชา 12409 ประสบการณ์ไทยคดีศึกษา
หน่วยที่ 5 ประสบการณ์การศึกษาวิจัยเกี่ยวกับวรรณกรรม
ตอนที่ 5.1 ความเป็นมาของการศึกษาวรรณกรรมไทย
เรื่องที่ 5.1.4 แรงจูงใจในการศึกษาวรรณกรรม
หน้า 177-178
ISBN 974-613-386-1

ในการสัมมนาเรื่อง “ไทยศึกษาในทศวรรษใหม่” ได้มีการพูดถึงปัญหาการวิจัยเรื่องไทยศึกษาในขณะนี้ว่า งานวิจัยทุกวันนี้มีลักษณะต่างคนต่างทำ ผลการวิจัยไม่ทำให้เห็นภาพรวมของสังคมไทย โดยเฉพาะในภาวะที่สังคมไทยกำลังเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วด้วยอิทธิพลตะวันตกและเทคโนโลยี การจะกำหนดทิศทางของความเปลี่ยนแปลงจะต้องอยู่บนฐานที่เรารู้จักตนเองอย่างดีก่อนว่าไทยเป็นอย่างไร ความเป็นไทย สังคมวัฒนธรรมไทยมีลักษณะอย่างไรจึงจะรู้ได้ว่าจะปรับเปลี่ยนสังคมอย่างไร การวิจัยทางไทยศึกษาจึงเพื่อให้รู้จักตัวเองก่อนที่จะก้าวต่อไป

ที่มา
เอกสารการสอนชุดวิชา 12409 ประสบการณ์ไทยคดีศึกษา
หน่วยที่ 1 ขอบเขตและสถานภาพของไทยศึกษา
ตอนที่ 1.2 ไทยศึกษาในประเทศไทย
เรื่องที่ 1.2.1 หน่วยงานไทยศึกษาในประเทศไทย
หน้า 21
ISBN 974-613-386-1