ดร.ชัยวัฒน์ คุประตกุล นักเขียนวิทยาศาสตร์ชั้นแนวหน้าของเมืองไทย อธิบายให้ฟังถึงงานแนวนี้ไว้ว่า นิยายวิทยาศาสตร์แบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทคือ นิยายวิทยาศาสตร์แท้ (Pure Sci-Fi) กับนิยายวิทยาศาสตร์แฟนตาซี (Sci-Fantasy) โดยในประเภทแรกนั้นสามารถแยกย่อยได้อีกสองแบบคือ ฮาร์ดไซ-ไฟ (Hard Sci-Fi) กับซอฟต์ไซ-ไฟ (Soft Sci-Fi)

“งานเขียนของนักเขียนในบ้านเรา ส่วนใหญ่แล้วจะเป็นซอฟต์ไซ-ไฟ คือเป็นวิทยาศาสตร์เชิงสังคม เน้นในเรื่องผลกระทบ

“แต่คนเขียนก็ต้องเข้าใจกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ จะแตกต่างจากฮาร์ดไซ-ไฟ ตรงที่ฮาร์ดไซ-ไฟค่อนข้างจะเน้นในตัวเนื้อหาของวิทยาศาสตร์ หลักการทางวิทยาศาสตร์ ตลอดจนความคิดที่ค่อนข้างจะถูกต้องแน่นอนสามารถใช้จินตนาการได้ แต่ต้องยึดกระบวนการทางวิทยาศาสตร์” ดร.ชัยวัฒน์อธิบาย

ฮาร์ดไซ-ไฟจึงเขียนยาก นักเขียนระดับโลกที่เขียนได้น่าติดตามก็มีอยู่ไม่กี่คน มี ไอแซค อาซิมอฟ กับ อาเธอร์ ซี คลาก เป็นอาทิ

ในส่วนของนิยายวิทยาศาสตร์แฟนตาซี บางครั้งอาจสงสัยว่าแล้วมันแตกต่างจากนิยายแฟนตาซีอย่างไร

ดร.ชัยวัฒน์ได้ยกตัวอย่างหนังสือขึ้นมาสองเล่ม แล้วว่า “เดอะ ลอร์ด ออฟ เดอะ ริงส์ (The Lord of The Rings) เป็นนิยายวิทยาศาสตร์แฟนตาซี แต่แฮร์รี่ พอตเตอร์ (Harry Potter) เป็นนิยายแฟนตาซี”

“เดอะ ลอร์ด ออฟ เดอะ ริงส์ เป็นนิยายวิทยาศาสตร์แฟนตาซี ซึ่งคนที่ช่วยยืนยันเรื่องนี้ให้กับผมคือ อาร์เธอร์ ซี. คลาร์ก นักเขียนนิยายวิทยาศาสตร์ระดับโลก แต่ต้องอ่านหนังสือนะ ไม่ใช่ดูเฉพาะหนัง เนื่องจากผู้เขียนนั้นเป็นศาสตราจารย์ เป็นนักวิจัยด้านภาษาของยุโรปเหนือ ในเดอะ ลอร์ด ออฟ เดอะ ริงส์ เราจึงเห็นวิวัฒนาการของภาษา โดยมีเรื่องราวต่างๆ มาประกอบวิวัฒนาการตรงนี้ อีกอย่างในการเขียนผู้เขียนเอาประสบการณ์ตัวเองมาช่วย เช่น ฉากรบนั้นสมจริงมาก เพราะผู้เขียนเคยเป็นทหาร เคยผ่านสงครามมาก่อน

“ถ้าอยากรู้ว่านิยายวิทยาศาสตร์แฟนตาซี กับนิยายแฟนตาซี ต่างกันอย่างไร ก็ลองไปอ่านทั้งสองเล่มนี้เปรียบเทียบกัน” นักเขียนนิยายวิทยาศาสตร์ชั้นแนวหน้าของไทยให้คำแนะนำ

แต่หากยังไม่ค่อยเข้าใจ ยังไม่กระจ่างแจ่มแจ้ง ลองอ่านเรื่องเล่าต่อไปนี้

ยังมีชายคนหนึ่งเป็นคนขี้แพ้ ในแต่ละวันเขาจะถูกกลั่นแกล้งรังแกโดยผู้คนมากมาย แต่แล้ววันหนึ่งในขณะที่กำลังถูกผู้ร้ายไล่กระทืบ เขาก็หนีมาจนมุมที่หน้าผา ศัตรูเขยิบใกล้เข้ามา เขาขยับถอยห่าง ในที่สุดก็พลัดตกหน้าผา แต่บังเอิญมีกิ่งไม้ ใกล้กิ่งไม้มีสุดยอดคัมภีร์โบราณ

เขาเปิดคัมภีร์ออกอ่าน…

จบเรื่องราวลงตรงนี้ ที่ว่าแล้วอย่างใดเป็นนิยายวิทยาศาสตร์แฟนตาซี อย่างใดเป็นนิยายแฟนตาซีขนานแท้ คำตอบไม่ได้อยู่ในสุดยอดคัมภีร์โบราณ แต่จะเปรียบให้ฟังว่า…

ถ้าเกิดเขาเปิดคัมภีร์ออกมา แล้วในคัมภีร์นั้นบอกว่า เมื่อท่องประโยคนี้จบ จะเป็นจอมยุทธ์ที่ไม่มีใครเทียบเทียม แบบนี้คือ “นิยายแฟนตาซี“

แต่อีกทางหนึ่ง ถ้าเปิดออกอ่านแล้วในนั้นบอกว่า การที่จะเป็นจอมยุทธ์ที่ไม่อาจมีใครเทียบเทียมได้ ต้องใช้เวลา คือต้องฝึกสมาธิ ฝึกกำลังภายใน ฝึกกระบี่ ฯลฯ แบบนี้คือ “นิยายวิทยาศาสตร์แฟนตาซี“

ที่มา
บทความเรื่อง นิยายวิทยาศาสตร์ไทย ก้าวที่ยังไม่เริ่มย่าง โดย เชตวัน เตือประโคน
นสพ. มติชน ฉบับวันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2550 ปีที่ 30 ฉบับที่ 10665